Dziedziczenie testamentowe a dziedziczenie ustawowe

Dziedziczenie testamentowe a dziedziczenie ustawowe

Kodeks cywilny wyróżnia dwa rodzaje dziedziczenia – testamentowe oraz ustawowe. Mimo tego, że posiadają one inne cechy, mogą powodować wiele wątpliwości. Podstawowym typem dziedziczenia jest dziedziczenie ustawowe, ale pierwszeństwo ma testament.

W tym artykule przeczytasz:
• Czym jest dziedziczenie testamentowe?
• Kto może sporządzić testament i jakie są jego formy?
• Kto może dziedziczyć na mocy testamentu?
• Czym jest dziedzicznie ustawowe?
• Kto dziedziczy na mocy ustawy?

Czym jest dziedziczenie testamentowe?

Poruszając temat dziedziczenia testamentowego, mówimy o czynności prawnej oraz o dokumencie stanowiącym oświadczenie woli. Testament jest to czynność prawna jednostronna, przez którą spadkodawca rozrządza swoim majątkiem na wypadek śmierci. Samo sporządzenie testamentu nie wywołuje skutków prawnych, skutki te wywołuje dopiero chwila śmierci spadkodawcy.

Testament może być w każdy momencie odwołany i zmieniony, ma odzwierciedlać ostatnią wolę osoby, która go spisała. Sporządzenie testamentu wydaje się, być dosyć prostą czynnością prawną. Aczkolwiek jest to złudne wrażenie, a nieprawidłowo stworzony testament może być uznany za nieważny. Pierwsza rzecz, jaka powinna wynikać z testamentu to wola testowania. Składający to oświadczenie woli musi mieć świadomość, że sporządza testament o określonej treści. Testament nie musi mieć nazwy, tytuł pisma procesowego nie jest tak istotny, jak jego treść, to ona określa, z jakim dokumentem mamy do czynienia.

W testamencie mogą być zawarte różnego rodzaju rozrządzenia o różnym charakterze między innymi: ustanowienie spadkobiercy, zapis windykacyjny, polecenie czy wydziedziczenie. Ustanowienie spadkobiercy nie jest wymogiem testamentu, dokument może być testamentem negatywnym stanowiącym np. o wydziedziczeniu. Polskie prawo spadkowe zakazuje sporządzania testamentów wspólnych, co oznacza, że jeden testament może zawierać rozrządzenie tylko jednej osoby, w przeciwnym razie będzie on nieważny.

Kto może sporządzić testament i jakie są jego formy?

Aby sporządzić testament, testator musi mieć zdolność testowania, czyli możliwość sporządzenia tego dokumentu. Ograniczeń dotyczących sporządzenia testamentu jest kilka. Testament może sporządzić jedynie osoba, która ma pełna zdolność do czynności prawnej, czyli testamentu nie może sporządzić osoba, która nie ma ukończonych 18 lat, chyba że zawarła ona związek małżeński przed ukończeniem tego wieku oraz osoba dorosła, która jest ubezwłasnowolniona w całości, jak i tylko częściowo.


Kodeks cywilny dzieli testamenty na dwie grupy:
• Testamenty zwykłe,
• Testamenty szczególne.

Najpopularniejszym formą testamentu zwykłego jest testament własnoręczny – holograficzny. Podstawową przesłanką ważności jest własnoręczne jego spisanie, co oznacza, że ostatnia wola musi być napisana przez testatora, nie ma takiej możliwości, aby napisała go inna osoba. Nie może być on sporządzony komputerowo jedynie z podpisem własnoręcznym, nie ma tez możliwości, by było to nagranie, w którym spadkodawca wygłasza swoje oświadczenie woli.

Bardzo ważną kwestią jest podpis, jest on konieczny by dokument został uznany za ważny. Jeżeli testator jest osobą, która nie umie, nie może pisać lub jest niewidoma, to nie jest w stanie stworzyć testamentu własnoręcznego. W takiej sytuacji może skorzystać z formy testamentu notarialnego podpisana tuszowy odciskiem palca. Testament notarialny jest formą aktu notarialnego.

Ze strony praktycznej jest to najkorzystniejszy i najbezpieczniejszy sposób rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. Odrzuca on niebezpieczeństwa związane z testamentem własnoręcznym, nie ma możliwości, że gdzieś on zaginie lub zostanie sfałszowany. Ostatnim z testamentów zwykłych jest testament allogroficzny – testament urzędowy. Jest to rzadka forma testamentu sporządzana przed osobą urzędową np. wójtem, burmistrzem, w obecności dwóch świadków. Testamenty szczególne pojawiają się w momencie, gdy sporządzenie testamentu zwykłego jest niemożliwe.

Testamentem szczególnym będzie testament ustny – sporządzony w obecności trzech świadków razem z potwierdzeniem, testament podróżny – składany podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym dowódcy statku, lub jego zastępcy w obecności dwóch oraz testament wojskowy – sporządzany przez wybrane osoby np. żołnierzy Sił Zbrojnych.

Kto może dziedziczyć na mocy testamentu?

Na podstawie testamentu może dziedziczyć właściwie każda osoba fizyczna, jak i prawna. W tej sytuacji najważniejsza jest wola testatora, to on decyduje czy powołanie do spadku przypadnie jednej osobie, czy kilku oraz kto otrzyma całość lub część majątku po jego śmierci. Należy pamiętać, że spadkobiercy mają prawo do odrzucenia spadku. W przypadku dziedziczenia testamentowego istotna jest też kwestia zachowku. Zachowek jest to część wartości majątku spadkodawcy, prawo do niego w pewnych warunkach przysługuje bliskim testatora, którzy dziedziczyliby po nim na mocy ustawy, gdyby nie było testamentu.

Czym jest dziedzicznie ustawowe?

Dziedziczenie ustawowe jest podstawowym i najczęściej spotykanym sposobem dziedziczenia w Polsce. Dochodzi do niego w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu, powołane przez niego w oświadczeniu osoby nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami oraz gdy istniejący testament jest nieważny. W przeciwieństwie do dziedziczenia testamentowego spadkodawca nie ma wpływu na to, kto z jego bliskich otrzyma majątek i w jakiej części. Zasady kolejności i udział w przyjmowanym spadku jasno określają przepisy prawa.

Kto dziedziczy na mocy ustawy?

Dziedziczenie ustawowe dotyczy krewnych, małżonków oraz osób przysposobionych i odbywa się ono według ustalonej przez ustawodawcę kolejności. Zasadą jest, że kolejna grupa spadkobierców dziedziczy dopiero wtedy, gdy spadkobiercy z grupy wcześniejszej nie mogą dziedziczyć, nie można było ich znaleźć lub odrzucili oni spadek.

Pierwszą grupę spadkobierców określa art. 931 KC, stanowią ją dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, dziedziczą oni w częściach równych, jednak część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeśli dzieci spadkodawcy zmarły przed chwilą otwarcia spadku to udział w spadku, który by im przypadał, przypada ich dzieciom lub dalszym zstępnym, w częściach równych. Osoby, które zmarły przysposobił, dziedziczą po nim, na takich samych zasadach co jego dzieci, według art. 936 KC.

Art. 932 KC reguluje sytuację, gdy zmarły nie miał żadnych potomków, zgodnie z nim następną grupę spadkobierców, tworzy jego małżonek oraz rodzice. Udziały spadkowe każdego z rodziców, które dziedziczą wspólnie z małżonkiem spadkodawcy, wynoszą jedną czwartą całości spadku. Jeśli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, to udział spadkowy matki spadkodawcy, która dziedziczy razem z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku. W przypadku braku zarówno potomków, jak i małżonka, cały spadek przypada rodzicom w częściach równych. A gdyby jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło chwili otwarcia spadku, udział, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Analogicznie, jeśli rodzeństwo nie dożyło otwarcia spadku, to ich udział w spadku przypada ich zstępnym. Z kolei, jeśli zmarły nie miał rodzeństwa, a jedno z rodziców nie żyje, to żyjący rodzic oraz jego małżonek dziedziczą po połowie.

Trzecią grupę spadkobierców zgodnie z art. 933 KC stanowi małżonek zmarłego, dziedziczy on połowę spadku. W przypadku braku potomków spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy. Jednak jeżeli małżonkowie byli w separacji, to nie stosuje się przepisów dotyczących dziedziczenia ustawowego.

Następną grupę określa art. 934 KC, dotyczy on udziału spadkowego dziadków spadkodawcy. W momencie, gdy brak jest potomków, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy to oni dziedziczą cały spadek w częściach równych. Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, to jego udział, przypada jego potomnym, a jeśli ich nie miał, to jego udział przypada pozostałym dziadkom spadkodawcy. Według art. 9341 KC w przypadku braku małżonka, jak i innych krewnych, spadek mogą odziedziczyć pasierbowie zmarłego.

Ostatnią grupę spadkobierców definiuje art. 935 KC, ustala się ją w przypadku baraku małżonka, dzieci małżonka oraz jego krewnych zmarłego. W takiej sytuacji spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie można ustalić miejsca zamieszkania spadkodawcy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej lub ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, to spadek przypada Skarbowi Państwa.

Kancelaria adwokacka we Wrocławiu zajmuje się sprawami m.in. o rozwód, podział majątku, władzę rodzicielską, separację, dochodzenie roszczeń pieniężnych, zniesienie współwłasności, zasiedzenie.

Kontakt

Telefon: 510 264 461

Mail: kancelaria@wojcik-adwokat.pl

Adres: ul. Krupnicza 13 lok. 108 (I piętro), 50-075 Wrocław